Stilte voor de storm

15 juli 2017

De EU is weer helemaal terug van weggeweest. Een jaar geleden was de EU, en dan met name de eurozone, nog de risee van de wereld, als je de internationale pers (gedomineerd door Angelsaksische media) en politiek-economische instanties moest geloven. Dat is nu wel anders. 

Na de Brexit en de verkiezing van Trump tot president maakte het 'populistische virus' geen slachtoffers in Europa: Wilders won weliswaar, maar de gevestigde politieke partijen hadden bij de Nederlandse verkiezingen duidelijk de overhand; in Frankrijk verpletterde Emmanuel Macron Marine le Pen; en niemand twijfelt eraan dat in september Angela Merkel een vierde termijn krijgt.

De internationale pers is met name in katzwijm is gevallen met de (vooralsnog voorgenomen) daadkracht van Macron, die zelfs al een nieuwe Napoleon is genoemd. Frankrijk wordt weer gezien als nieuwe aanvoerder van Europa, als enige overgebleven EU-lidstaat met kernwapens en een geloofwaardig veiligheidsapparaat. Terwijl het land een jaar geleden nog werd afgeserveerd als hopeloos ouderwets, verscheurd door terreur en veel te star om mee te kunnen in de snel veranderende wereld waarin niet langer de staat maar Silicon Valley de toon aangeeft. Hoe snel meningen kunnen veranderen...

Economisch heeft de EU nu eindelijk de crisisjaren achter zich gelaten: zelfs een notoir probleemland als Italië lijkt de weg naar boven te hebben gevonden. De grote migrantengolf van 2015 is met behulp van de Balkanlanden en Turkije bedwongen (al is er weer een nieuwe crisis in de maak via de Libiëroute). Ineens is de EU weer hip. Grote plannen over verdere integratie worden zachtjesaan weer uit de kast gehaald, de EU wordt her en der weer opgevoerd als nieuw-oude grootmacht die, nu de VS het laten afweten, de wereld op sleeptouw moet nemen.

Adriaan Schout gelooft er weinig van. In een interessant interview in de Volkskrant van twee weken geleden (eerder dan vandaag kwam ik hier net aan toe helaas) noemt hij de rust die nu even heerst een stilte voor de storm. Want ga maar na, veel van de problemen die de EU de afgelopen tien jaar teisterden zijn niet verdwenen, hoogstens gecamoufleerd. 

Zo moesten onlangs weer twee Italiaanse banken worden gered en in tegenstelling tot de gemaakte afspraken draaiden toch weer de Italiaanse belastingbetalers hiervoor op. Er is door de ECB een enorme hoeveelheid kapitaal in de kapitaalmarkten gepompt, waardoor de rente scherp is gedaald, waardoor met name de regeringen van Zuid-Europese landen weer wat lucht kregen. In feite rijden we in Europa (en elders) nu al jaren met zijwieltjes. Zonder die zijwieltjes, ofwel de massieve steun van de ECB, zullen de rentes op de staatsleningen van veel landen weer omhoog schieten. Waarmee ze direct weer aan de rand van de afgrond zullen komen te staan.

Door het verdwijnen van de Britten uit de EU moet er verder een nieuw evenwicht worden gevonden. Komen er alsnog euro-obligaties, waarmee alle eurolidstaten garant komen te staan voor elkaars schulden? Wordt de eurozone een overdrachtsunie? Komen er Europese belastingen?

Schout ziet geen ander alternatief dan een grootschalige afschrijving van de schulden van Italië, Frankrijk, Griekenland en Portugal. Gebeurt dat niet, dan is de EU gedoemd tot voortmodderen tot zij bij een volgende grote crisis kopje onder gaat.

Overigens zou ik aan dit rijtje nog willen toevoegen: de voortdurende migrantencrisis, nu vanuit Libië; de blijvende frustratie onder grote delen van de bevolking over de slechte integratie van minderheden; de nog steeds toenemende flexibilisering van de maatschappij die leidt tot het steeds verder wegvallen van sociale verbanden gecombineerd met een toenemende onvrede over de maatschappij waarin mensen leven (wat weer een belangrijke voedingsbodem is voor partijen als die van Wilders en Le Pen)... Het gejuich lijkt mij dus nogal voorbarig.

Terug naar overzicht